نقد کتاب «نگارش و ویرایش»
بخش ششم
ب. خطاهای نوعی (ص 213 تا 242)
سمیعی گیلانی تا اینجا در مورد «خطاهای مصداقی» سخن گفته و مخاطبان را از کاربرد این خطاها برحذر داشته بود. از اینجا به بعد به «خطاهای نوعی» پرداخته که طبق سخن خودشان منظور از خطاهای نوعی خطاهایی است که «به ساخت صرفی و نحوی و الگوی بیانی و طرز تعبیر و نحوه و منطق بیان مربوط میشود» (ص 213). حال باید ببینیم در توضیح و توصیف به قول خودشان خطاهای نوعی تا چه حد درست عمل کردهاند.
نقد کتاب «نگارش و ویرایش»
بخش پنجم
در بخش قبلی «نقد کتاب نگارش و ویرایش» تا مدخل «دست اندر کاران» پیش رفتیم. در این مقاله مدخلهای دیگر را نقد و بررسی میکنم.
را (بعد از فعل، زاید، در جای نامناسب، حذف را) (ص 208)
اینکه «رای بعد از فعل» یا «رای زاید» یا دیگر کاربردها و کارکردهای «را» غلط است یا درست، یا اصلاً چگونه باید با این کارکردها و کاربردها برخورد کرد، موضوع صحبت من در این مقاله نیست و این موضوع را در مقالهای جداگانه مفصلاً بررسی کردهام که به زودی منتشر خواهم کرد. اینجا فقط چند غلط فاحش در مثالهای سمیعی را که ذیل مدخل فوق ذکر کرده بررسی میکنم.
نقد کتاب «نگارش و ویرایش»
بخش چهارم
در بخش قبلی این مقاله چند مدخل از کتاب نگارش و ویرایش را که سمیعی کاربرد آنها را مکروه (در واقع غلط) دانسته و توصیه کرده به کارشان نبریم، نقد و بررسی کردم و با دلیل و برهان نشان دادم که سمیعی در این مدخلها کجا به بیراهه رفته و چه خطاهایی در متن و توضیحات ایشان رخ داده. اکنون به ادامۀ نقد کتاب میپردازم و چند مدخل دیگر را بررسی میکنم.
نقد کتاب «نگارش و ویرایش»
بخش سوم
در بخش اول و دوم نقد کتاب نگارش و ویرایش به ذکر مقدمه و برخی ایرادهای کلی کتاب مذکور اکتفا کردیم. در این بخش تمرکزمان را روی فصل سوم از دفتر دوم کتاب (ص 204 تا 250) میگذاریم.
فصل سوم از دفتر دوم کتاب نگارش و ویرایش اختصاص داده شده به «ویرایش زبانی»؛ گویی ما در ایران به جز ویرایش زبانی ویرایش دیگری هم داریم! یا مثلاً سمیعی واقعاً پدر ویرایش ایران است و نه ویرگولاستار عرصۀ ویرایش زبانی.
نقد کتاب «نگارش و ویرایش»
بخش دوم
چند نکتۀ کلی در باب کتاب «نگارش و ویرایش»
قبل از نقد فصل سوم کتاب مورد نظر بد نیست به چند مورد دربارۀ کلیت اثر هم اشاره کنیم.
الف. زبان اثر تصنعی و خنک است
زمانی که کتاب نگارش و ویرایش را میخوانید، پیوسته احساس میکنید که نویسنده بسیار زور زده زبانش ثقیل و عجیب و غریب و به قول خودش شاعرانۀ کاذب (ص 56) و به قول پرویز ناتل خانلری «زبان یأجوج و مأجوج»[1] باشد. کمتر جایی میبینید که نویسنده همانطور که فکر کرده است نوشته باشد و برای نوشتن زور نزده باشد. حالا بماند که عدهای مثل نصراللهی همین زبان را «ویژگیهای سبکی صاحب اثر»[2] (همان، 395) میدانند.
[1] . ناتل خانلری، پرویز، زبانشناسی و زبان فارسی، تهران، انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، 1347، ص 184.
[2] . کلمۀ «سبک» هم از آن کلمات هزاردامادی است که دستاویز بسیاری از بیسوادها شده و این بیسوادها از طریق چسباندن برچسب «سبک» روی نوشتههایشان، بیسوادی خود را توجیه میکنند.
نقد کتاب «نگارش و ویرایش»
بخش اول
مقدمه
احمد سمیعی گیلانی که عدهای به دلایل گوناگون (برخی با مسامحه و تعارف، برخی از سر عادتِ ناپسندِ مجیزگویی و به تبع آن کسب منفعت، برخی به حرمت شاگردی کردن نیمبند در مکتب ایشان، برخی به تبعیت از دیگران، و غیرُ ذالک) او را «پدر ویرایش ایران» میخوانند، از پیشکسوتان عرصۀ ویرایش است.
خطاهای مشترک کتابهای ویرایشی
مقدمه
در آشفتهبازار نشر و عرصۀ (صوری و سمبولیک!) پژوهش در ایران، یکی از حوزهها و موضوعاتی که برای پژوهشگران (چه دانشگاهی و چه غیردانشگاهی و چه حتی برخی بیسوادهای ویراستارنما و پژوهشگرنما که تعدادشان بسیار زیاد است و مثل قارچ دارند رشد میکنند) همیشه جذاب بوده و هست و عدۀ زیادی به آن روی آوردهاند، «ویرایش» است.
شـد آنـکـه اهـل نــظـر بـر کنـاره میرفـتنـد